ملخص الجهاز:
"»3شاید اگر چنین غفلتی نبود و چنین نقصی در ضبط عناصر زبان عامه پدیده نیامده بود،سادهنویسی چون «عبد الله مستوفی»که در تصویر اوضاع اجتماعی دورهء قاجاریه به استفاده از کنایات و اصطلاحات و مثلها و تکیه کلامهای عامیانه مجبور و مصر بود،ناچار نمیشد در پانوشت صفحات کتابش اصطلاحاتی چون«شیره به سر کسی مالیدن»،«دم به خمره زدن»، «جواب سر بالا دادن»،«یک تکه نان شده و سگ خورده بود»،«خر خود را گلوی خر دیگری بستن»،«حمام بیعرقش نمیشود»،«سلفیدن»،«لکلکانه»، «تره خرد کردن»،«تلخ شدن ته خیار»، «یرغه رفتن خر حاجی عابد»،«برنگ»، «به ناف بستن»،«دست به سر کردن»، «لژ گرفتن»،«پر و پا قرص»و صدها از این دست را شرح و توضیح بدهد و مورد اعتراض«مقرمط نویس»هایی واقع شود که به جهت درک ناقص و بیمارگونهء خود از زبان درنیافتند که علاوه بر موضوع «شرح زندگانی من»،سادگی و زنده و پویا بودن نثر این کتاب و آمیختگی آن با عناصر زنده و خلاق زبان مردم این اثر را خواندنی و جذاب کرده است.
کتاب پیشگفتاری دارد که نویسنده در آن ضمن بیان مراتب زبان در جدولی گویا تفاوت زبان نوشتار و گونهء ادبی و گونهء رسمی آن را با زبان گفتار و گونهء روزمره و گونهء عامیانهء آن در مرتبهء 1 و مرتبهء 2 مقایسه کرده و زبان معیار را حد فاصل این دو قرار داده است و در ادامه به شیوهء کار خود پرداخته و به برخی غفلتهای فرهنگنویسان در ثبت و ضبط تعبیرات امروزی اشاره کرده و با بیان نمونههایی از تفاوتهای معنایی واژگان مشابه تأکید کرده که فقط به لغات و ترکیبات متداول در زبان عامیانه توجه کرده و از ضبط و شرح مثلها صرف نظر کرده است و در بحث شاهدها و مثالها گفته که سعی کرده برای همهء لغات و ترکیبات از کتابهای قرن حاضر شاهد بیاورد و حتی المقدور از جعل مثال خودداری کند و تنها در مواردی که شاهد مکتوب یافته نشده،از شنیدههای خود نقل کرده است."