ملخص الجهاز:
"سرسخن تاریخنگاری و تاریخشناسی روزگار ما از نخستین تجلیاتش تا امروز،یعنی از حدود یکصد و پنجاه سال پیش به اینسو،همانند دیگر حوزههای علوم انسانی از سه رویکرد زیر تأثیر پذیرفته است: 1-علوم طبیعی؛2-علوم اجتماعی؛3-نظریههای ادبی و زبانشناختی نمیتوان به دقت غلبهی تام و حد اکثری این رویکردها را به لحاظ زمانی ترسیم کرد؛زیرا تقریبا با شدت و ضعف،هر سه نگاه جاری بوده است؛لیکن به نظر میرسد از عصر روشنگری و زمانهی بسط پیشرفتهای علمی تا قبل از جنگ جهانی اول،برتری با گرایشهای متأثر از علوم طبیعی است،که اوج آن در نگاه اگوست کنت با تأسیس فیزیک اجتماعی و مارکس که مدعی فلسفهی علمی بود،قابل رؤیت است.
شکی نیست که میتوان بر تقسیمبندی ارائه شده نقد وارد کرد و نکاتی را بر آن افزود یا از آن کاست،لیکن سخن بر این است که آگاهی از تأثیرپذیری هندسهی معرفتی دانش تاریخ از دیگر حوزههای معرفتی علوم انسانی و طبیعی و گشودن رازها و بازکاوی علل موجده و مبقیه آن،میتواند در بسط دانش تاریخی دیار ما مؤثر افتد."