خلاصه ماشینی:
"این نظر«روزنتال»اگرچه بهطور کلی درست است لیکن دو نکته بر آن باید افزود:نخست آنکه در برخی از ادوار تاریخ اسلام،خاصه در اواسط دوره بنی امیه،مساله قضا و قدر و جبر و اختیار علاوه بر جنبههای کلامی و فلسفی اهمیت سیاسی نیز پیدا کرد زیرا نظرات مدافعان اختیار که انسان را دارای اراده آزاد و در کارهای خود توانا میدانستند خطری برای فرمانروایان بنی امیه به شمار میرفت بخصوص که این نظرات بیشتر از طرف ایرانیان عنوان میشد.
اختلاف پیروان این مشرب فقط بر سر حدود دخالت دولت بوده است که گروهی مصلحت را در حد اکثر و گروهی در حد اقل جستهاند و از سوی دیگر، چگونگی اموری که در زندگی فردی باید از هرگونه دخالت مصون باشد در نظرشان با معیارهای گوناگونی چون ناموس طبیعت یا حقوق طبیعی یا سودمندی یا ندای وجدان یا پیمان اجتماعی معین میشده است ولی در همه حال مفهوم آزادی در تعالیم آنان،آزادی از امری است نه برای امری.
ولی وجدان انسان بیدار این معنای آزادی را برنمیتابد و بزرگترین عیبی که در آن میبیند این است که تحقق اینگونه آزادی با وجود نظام خودکامگی یا عدم استقلال و خودمختاری افراد هیچگونه منافاتی ندارد زیرا سروکار مفهوم آن فقط با حدود دخالت و نظارت دیگران در کار فرد است نه با منشاء آنها همینقدر که جامعهای،افراد خود را از خرد و بزرگ در بسیاری امور آزاد گذارد ولی پروائی از عدالت و برابری و فضیلت و دانش نداشته باشد آزادی به مفهوم منفی آن را تحقق بخشیده است."