ملخص الجهاز:
"شما در اینزمینه چه اقداماتی داشتهاید؟آیاشیوهای ارائه دادهاید که در آن ادبیاتکلاسیک و محتوای پر غنای آن به همراهحکمتهایی که در خود دارد برای نسلامروز جالب و فهمیدنی باشد و در عینحال احساس نشود که اینها همانافسانههای خشک و کم جاذبۀقدیمیاند؟ساربان:شما درست گفتید؛نوع نگرش و شیوههاینگارش در ادبیات غرب قابل تامل است و تا حدودیمیتوان گفت همتا ندارد،اما یکی از ویژگیهای ادبیاتما در شوروی این بود که از دو طرف بریده بودیم،یعنیادبیات گذشتۀ خود را نیاموخته بودیم و حتی دردورهای مطالعۀ این کتابها ممنوع شده بود ونمیتوانستیم از ادبیات اروپا نیز بهره ببریم،زیرازبانشان را نمیدانستیم و گویا میگفتند که:{Sدر میان چهار دریا تخته بندم کردهای#باز میگویی که دامان ترمکن،روشاد باشS}ما از این چیزها بویژه از ادبیات اروپایی و ادبیاتکلاسیکی خودمان دیر آگاه شدیم،به همین سببگرد آوردن دیگر دربارۀ این ارزشها برای ما گران میافتاد.
به همین سبب نتوانستیمکلاسیکی خود را خوب مطالعه کنیم،و این تنها دربارهادبیات نیست،که دربارۀ بیشتر هنرها و دانشهاستآنچه دربارۀ سواد کامل مردم تاجیک گفتند،آن گونهبود که حتی کسانی که با سواد بودند از میان رفتندکسانی که میتوانستند به فارسی«هزار و یک شب«شاهنامه»را از بر کنند یا«ابو مسلمنامه»و«قصۀ ابوحمزه»یا«قصص الانبیاء»را بخوانند،بسیار کم ماندیکی از علل واپس ماندگی ما کنده شدن از ادبیاتمدنیت و گذشتۀ پر افتخارمان بود.
هنگامی کهداستانهای اساطیری یونان باستان را مطالعه میکردم،در مییافتم که چرا مقایسۀ«شاهنامه»با آن داستانهاممکن نیست،داستانهایی همچون«دوازده خان»کیهان فرهنگی:ارتباط رمان نویسیامروز شما با زبان فارسی چقدر است؟چه طرحهایی برای توسعۀ رمان نویسیدارید و آیا برای اینکه بتوانید به منابعارزشمند و عمیف نثر فارسی دسترسیپیدا کنید،اقدامی انجام دادهاید؟به عبارتی نویسندگان شما آیا درصددهستند که به نحوی این منبع عظیم رابیاستفاده نگذارند؟ساربان:امروزه میل ما و بویژه نویسندگان جهانبر این است که آثارشان را با زبان اصیل خود عرضهکنند."