ملخص الجهاز:
"ده سال پیش اغلب ما در مورد کشیدن سیگار بیگناه بودیم و تقصیری نداشتیم.
این مواد فرعی کارخانه در آب فرو میرفت و از انظار ناپدید میگشت و تا جایی که مردم آن زمان میدانشتند،موضوع خاتمه یافته تلقی میشد اما امروز که برای پژوهشگران رابطۀ میان جیوۀ موجود در آب،و جیوۀ موجود در بدن ماهیهای کوچک،جیوۀ موجود در بدن ماهیهای بزرگ و بالاخره بافت بدن انسانهایی که این ماهی را میخورند،روشن شده است،دیگر به هیچوجه کارخانهدار یاد شده از گناه مبرا نیست.
لذا با اطلاع از یافتههای تأیید شدۀ پرورشی و آسیبشناسیهای جدید،باید در پارهای از موارد نسبت به ده یا بیست سال پیش، کمتر خود را بیگناه و غیر مسئول بدانیم.
نتیجه اینکه،قسمت اعظم آنچه اصطلاحا«تفاوتهای فردی در یادگیری مدرسهای»نامیده میشود،همانا اثر شرایط خاص مدرسه است(که در یکجا بهتر و مناسبتر است ولی در جای دیگر چنین نیست)نه اثر تفاوت استعدادهای اساسی دانشآموزان(البته به جز درصد بسیار کوچکی از کودکان درگیر با مسائل ژنتیکی و غیره)."