ملخص الجهاز:
"مثنوی دلخواه(بقیه) صفوتطلب {Sهرکه گلخوار است دردی را گرفت#رفت صوفی سوی صافی ناشگفت#گفت لا بد درد را صافی بود#زین دلالت دل بصفوت میرود#درد عسر افتاد و صافش یسر آن#صاف چون خرما و دردی بسر آن8#عسر با یسر است هین آیس عباش#راه داری زین ممات اندر مصاش#صاف خواهی جبه بشکاف ای پسر#تا از آن صفوت برآری زود سر#هست صوفی آنگه شد صفوتطلب#نیز لباس صوفی و خیاطی و دب9#صوفئی گشته بپیش این لئام#الخیاطه و اللواطه و السلام#بر خیال آن صفا و نام نیک#رنگ پوشیدن نکو باشد و لیک#بر خیالش گر روی تا اصل او#همچنانکه گربه سوی نان ببو#بوقلاووز10است ای جویای عشق#نی ز بو یعقوب شد بینای عشق#دور باش غیرتت آمد خیال#گرد بر گرد سرا پردۀ جلال#بسته هر جوینده را که راه نیست#هر خیالش پیش میآید که بیست11#جز مگر آن تیزگوش تیزهوش#کش بود از جیش نصرتهاش جوش#بجهد از تخییلها بیشه شود#تیر شه بنماید و بیرون رو#هرکه را در دست تیر شه بود#راه یابد تا بمنزل میرود#*عارفانرا سرمهیی هست،آن بجوی#تا که دریا گردد این چشم چو جویS} چشمۀ کوثر {S*صوفئیم و خرقهها انداختیم#بازنستانیم چون در باختیم#ما عوض دیدیم وانگه چه عوض#رفت از ما حاجت حرص و غرض#ز آب شور مهلکی بیرون شدیم#بر رحیق و چشمۀ کوثر زدیم#آنچه کردی ای جهان با دیگران#بیوفایی و فن و ناز گران#بر سرت ریزیم ما بهر جزا#که شهیدیم آمده اندر غزا#تا بدانی که خدای پاک را#بندگانی هستند پر حمله و مری#سبلت تزویر دنیا برکنند#خیمه را بر باروی نصرت زنند#*شیخ نورانی زره آگه کند#پاسخش هم نور را همراه کند#*آن دعای شیخ نی چون هر دعاست#فانی است و گفت او گفت خداستS} شرح دل {S*علمآموزی طریقش قولی است#حرفتآموزی طریقش فعلی است#فقر12خواهی آن بصحبت قائم است#نی زبانت کار میآید نه دست#دانش انوار است در جان رجال#نی ز راه دفتر و نی قیلوقال#دانش آنرا ستاند جان ز جان#نی ز راه دفتر و نی از بیان#در دل سالک اگر هست آن رموز#رمز دانی نیست سالک را هنوز#تا دلش را شرح آن سازد ضیا#پس«الم نشرح»13بفرماید خدا#کاندرون سینه شرحت دادهایم#شرح اندر سینهات بنهادهایم#تو هنوز از خارج آنرا طالبی#محلبی از دیگران چون حالبی14#چشمۀ شیر است در توبی کنر#تو چرا میشیر جویی از تفار#منغذی رادی ببحر ای آبگیر#ننگ دار از آب جستن از غدیر#که الم نشرح نه شرحت هست باز#چون شدی تو شرحجوی و کدیهساز#در نگر در شرح دل در اندرون#تا نیاید طعنۀ لا یبصرون#یک سبد پرنان ترا بر فرق سر#تو همی خواهی لب نان در بدر#در سر خود پیچ و هل خیرهسری#رو در دل زن چرا بر هر دری#تا بزانویی میان آب جو#غافل از خود زین و آن تو آبجو#بر سرت نان است و پایت اندر آب#وز عطش و جوع گشتستی خراب#پیش آب و پس هم آب با مدد#چشمها را پیش سد و خلف سد#اسب زیر ران و فارس اسب جو#چیست این گت اسب لیکن اسب کو#هی نه اسب است این بزیر تو پدید#گفت آری لیک خود اسبی که دید#مست آن و پیش روی اوست آن#اندر آب و بیخبر ز آب روان#مست چیز و پیش روی اوست چیز#بیخبر زان چیز و شرح خویش نیز#چون گهر در بحر و گوید بحر کو#وان خیال چون صدف دیوار او#گفتن آن کو حجابش میشود#ابر تاب آفتابش میشود#بند چشم اوست هم چشم بدش#عین رفع سد او گشته سدش#بند گوش او شده هم گوش او#هوش با حق دار ای مدهوش او#هوش را توزیع کردی بر جهات#می نیرزد ترهای آن ترهات#آب هش را میکشد هر بیخ خار#آب هوشت چون رسد سوی ثمار#آبها را میکشد آن خس گیاه#آب هوشت کی رسد سوی اله#هین بزن آن شاخ بدراخو کنش15#آب ده این شاخ خوش را نو کنش#هر دو سبزاند این زمان آخر نگر#کین شود باطل و زان روید ثمر#آب باغ این را حلال آنرا حرام#فرق را آخر ببینی و السلام#حرف درویشان بسی آموختند#منبر و محفل بدان افروختند#یا بجز آن حرفشان روزی نبود#یا در آخر رحمت آمد در گشودS} جام حق {S*عارفان که جام حق نوشیدهاند#رازها دانسته و پوشیدهاند#هرکه را اسرار حق آموختند#مهر کردند و دهانش دوختند#بر لبش قفل است و در دل رازها#ب خموش و دل پر از آوازهاS} عاشق عشق {S*گنجهای خاک تا هفتم طبق#عرضه کرده بود پیش شیخ حق#شیخ گفتا خالقا من عاشقم#ور بجویم غیر تو بس فاسقم#هشت جنت گر درآرم در نظر#ور کنم خدمت من از خوف سقر16#مؤمنی باشم سلامت جوی من#زانکه این هر دو بود حظ بدن#عاشقی کز عشق یزدان خورد قوت#صد بدن پیشش نیرزد تره توت17#وین بدان که دارد آن شیخ فطن#چیز دیگر گوی و کم خوانش بدن#عاشق عشق خدا وانگاه مزد؟#جبرئیل مؤمتمن وانگاه دزد؟#*آفتاب نیر ایمان شیخ#گر نماید رخ ز شرق جان شیخ#جمله پستی نور گیرد تا ثری#جمله بالا خلد گردد اخضری#او یکی جان دارد از نور منیر#او یکی تن دارد از خاک حقیر#*صوفئی آن،صوفئی این،ابنت حیف#آن ز سوزن مرده،این را طعمه سیف18#نقش صوفی باشد او را نیست جان#صوفیان بدنام هم زین صوفیان#بر در و دیوار جسم گل سرشت#حق ز غیرت نقش صد صوفی نوشتS} تیغ حق {S*هست زاهد را غم پایان کار#تا چه باشد حال او روزشمار#عارفان ز آغاز گشته هوشمند#از غم و احوال آخر فارغاند#بود عارف را غم خوف و رجا#سابقه دانیش خورد آن هر دو را#عارف است او بارزست از خوف و بیم#های هو را رد کرد تیغ حق دو نیم#بود او را بیم و امید از خدا#خوف فانی شد عیان شد آنجا#خوف طی شد جملگی امید شد#نور گشت و تابع خورشید شدS}دفتر پنجم درویش صورت {S*سر دیگر هست کو گوش دگر#طوطئی کو مستعد آن شکر؟#طوطیان خاص را قندی است ژرف#طوطیان عام ازین خود بسته طرف#کی چشد درویش صورت زان نکات#معنی است این نی فعولن فاعلات#*عارفا تو از معرف فارغی#خود همی بینی که نور بازغی19#کار تقوی دارد و دین و صلاح#که ازو باشد بدو عالم فلاحS}"